Zoals in elke omgeving waar mensen elkaar ontmoeten of met elkaar werken spelen omgangsvormen ook in dorps- en gemeenschapshuizen een rol. Met gewenste omgangsvormen wordt bedoeld: “een manier van met elkaar omgaan, die gebaseerd is op wederzijds respect voor een ieders persoon en overtuiging”.
Welzijnsaccommodaties staan niet los van de samenleving en hebben dus ook te maken met zaken als agressief gedrag, intimidatie, geweld en diefstal. Wanneer hier geen adequaat antwoord op wordt gegeven kunnen de verhoudingen sterk onder druk komen te staan.

Schade
Onderzoek leert dat ongewenst gedrag, in welke vorm dan ook, schade kan aanrichten. Voor de (vrijwillige) medewerkers in een accommodatie kan ongewenst gedrag door collega’s of bezoekers leiden tot stress op het werk, ziekte, geringe motivatie en het ontstaan van een negatief beeld van de organisatie. Een onderzoek van enkele jaren terug in het bedrijfsleven leerde dat zo’n acht procent van de werknemers in de drie jaar daarvoor op een of andere manier het slachtoffer was geweest van een vorm van ongewenst gedrag. Dat varieerde van belediging en genegeerd worden tot soms fysieke bedreigingen aan toe. Het is moeilijk te zeggen of dit cijfer ook maatgevend is voor dorps- en gemeenschapshuizen, maar aangenomen mag worden dat ook daar ongewenst gedrag voorkomt en tot schade lijdt. Reden genoeg om er als accommodatiebestuur een aandachtspunt van te maken. 

Vormen van ongewenst gedrag
Ongewenst gedrag kent verschillende vormen. Er zijn expliciete en impliciete vormen.

Expliciete vormen zoals:
- handtastelijk gedrag, bijvoorbeeld ongewenste intimiteiten of ander fysiek geweld
- verbaal geweld, bijvoorbeeld beledigende of intimiderende opmerkingen

Impliciete vormen zoals:
- intimiderend gedrag, bijvoorbeeld autoritair gedrag of zeer vrij contactueel gedrag
- té direct taalgebruik.

Het moet gaan om gedrag dat door diegene die het treft (het ‘slachtoffer’) als ongewenst wordt ervaren. Het ongewenste gedrag hoeft niet persé één bepaalde persoon te treffen. Bepaalde vormen van gedrag kunnen ook beledigend zijn voor een hele groep van mensen. Zo is discriminatie expliciet of impliciet kwetsend voor een groep mensen met dezelfde kenmerken.
Een intimiderend effect op medewerkers kan ook uitgaan van een personeelslid die té direct reageert, bijvoorbeeld een leidinggevende.

Open sfeer
Uitingen van expliciet ongewenst gedrag, zoals handtastelijkheid, zijn gemakkelijk te herkennen. Op basis van gewoon fatsoen gesteund door gedragsregels kan degene die zich ongewenst gedraagt gemakkelijk worden aangesproken.
Bij impliciet gedrag ligt dat ingewikkelder. Juist omdat het vaak moeilijk aantoonbaar is, of samenhangt met interne werkverhoudingen, dreigt dit niet te worden herkend en daarom ook niet gemeld. Om die reden is het extra belangrijk dat er in de accommodatie een atmosfeer van veiligheid en openheid heerst.

Beleid
Ongewenst gedrag kan worden geminimaliseerd door maatregelen te nemen die gewenst gedrag bevorderen. Het voorbeeldgedrag van bestuur en leidinggevende en de verklaring dat ongewenst gedrag niet getolereerd wordt staan hierbij voorop. Permanente aandacht voor dit onderwerp, onder andere door regelmatige voorlichting, het creёren van een lage drempel voor het doen van meldingen en het uiten of indienen van klachten, kunnen dit ondersteunen. 

Een beleid dient gebaseerd te zijn op:

1. Een inventarisatie van de huidige situatie. Dat wil zeggen dat moet worden benoemd welke mogelijke risico’s voor ongewenst gedrag er in de accommodatie op de loer liggen.
2. Een beschrijving van de gewenste situatie.
3. Het wettelijk kader, zoals het Burgerlijk Wetboek bij de arbeidsrechtelijke bepalingen, het Wetboek van Strafrecht en de Arbo-wet.

Aanpak

1. Bewustwording van ongewenste elementen in de huidige (organisatie)cultuur.
2. Het opstellen van gedragsregels of een gedragscode. Deze moet zichtbaar in de accommodatie aanwezig zijn.
3. Het opstellen van een klachtenregeling voor personeel en vrijwilligers en de instelling van een klachtencommissie. De klachtenregeling dient te voorzien in een interne afhandeling van de klacht en eventueel de mogelijkheid in tweede instantie in beroep te gaan bij een klachtencommissie.
4. Het benoemen van een vertrouwenspersoon voor personeel en vrijwilligers.
5. Een optimale inrichting van de werkplek.

Gedragsregels
Ook in voorschriften en regels die voor andere doeleinden in de accommodatie zijn opgesteld kan rekening worden gehouden met het tegengaan van ongewenst gedrag. Bijvoorbeeld door de wettelijke regels voor alcoholverstrekking strikt te handhaven.

Kijk zonodig ook bij Protocol seksueel misbruik.