Legionella wordt ook wel de veteranenziekte genoemd. Ze wordt veroorzaakt door de legionellabacterie, die longontsteking tot gevolg kan hebben. Er bestaat ook en lichtere vorm van de infectie: de legionella-griep. Naar schatting lopen jaarlijks honderden en mogelijk duizenden mensen een infectie op. De meeste mensen worden niet ziek na besmetting. Slechts een klein aantal besmette mensen wordt ernstig ziek. Nederland kwam in 1999 ruw met de gevolgen van de legionellabacterie in aanraking door de legionella-uitbraak op de Westfriese Flora in Bovenkarspel. Als gevolg van deze besmetting werden ruim 200 mensen ziek en verloren 32 het leven. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de overheid kort daarna met vergaande maatregelen kwam die ook voor welzijnsaccommodaties golden. Inmiddels is gebleken dat deze maatregelen niet langer voor alle soorten accommodaties nodig zijn. Dorps- en gemeenschapshuizen profiteren daarvan.
Dit artikel informeert u over de Tijdelijke regeling Legionellapreventie in leidingwater uit 2000, het Wijzigingsbesluit van 2004 en over de zorgplicht voor de deugdelijkheid van het leidingwater die gewoon blijft bestaan.

Tijdelijke regeling
In oktober 2000 trad de Tijdelijke regeling Legionellapreventie in leidingwater in werking. Deze regeling verplichtte eigenaren van collectieve leidingwaterinstallaties (accommodaties als dorps- en gemeenschapshuizen vallen binnen die definitie) om driejaarlijks een risicoanalyse uit te voeren. In de praktijk bleek zich dit al snel te beperken tot dorps- en gemeenschapshuizen met zogenoemde “aërosolvormende tappunten” zoals douches.
Door het specialistische karakter van de risico-analyse was inschakeling van het waterleidingbedrijf of een installateur nodig. De kosten voor onderzoek en eventuele analyse van monsters bedroegen minimaal enkele honderden euro’s.

Wijzigingsbesluit
In december 2004 is het besluit tot wijziging van het Waterleidingbesluit in verband met de preventie van Legionella in leidingwater in werking getreden. Als gevolg daarvan zijn welzijnsaccommodaties als dorps- en gemeenschapshuizen niet langer verplicht driejaarlijks een risico-analyse te (laten) uitvoeren. Zij vallen nu in risicoklasse 2, wat wil zeggen dat er alleen steekproefsgewijs gecontroleerd zal worden. Deze wijziging is feitelijk en financieel een verlichting voor de besturen van welzijnsaccommodaties.
Mogelijk zijn er toch dorps- en gemeenschapshuizen waarvoor het wijzigingsbesluit niet opgaat. Dit is het geval als een accommodatie een van de volgende functies in huis heeft: dagverblijf of gezinsvervangend tehuis voor gehandicapten, een logiesfunctie, een badinrichting, een kampeerterrein of een jachthaven.
 
Blijvende zorgplicht
De verplichte driejaarlijkse controle is dus afgeschaft, maar de zorgplicht voor de deugdelijkheid van het leidingwater blijft op grond van de Waterleidingwet en het Waterleidingbesluit bestaan. Men blijft dus onveranderd verantwoordelijk voor het voorkomen van Legionella. Dat betekent dat:

• als uit een eerdere risicoanalyse is gebleken dat er een beheersplan met maatregelen nodig is (bijvoorbeeld het wekelijks doorspoelen van de installatie met water van meer dan 60°C), dan moeten deze maatregelen ook nu worden voortgezet.
• dat er bij een wijzigingen van de leidingwaterinstallatie aandacht moet zijn voor legionellapreventie.
• dat men, bij serieuze twijfel aan de veiligheid van de installatie, er goed aan doet op eigen initiatief een risicoanalyse te laten uitvoeren.

Toezicht
Toezicht op het gewijzigde Waterleidingbesluit wordt uitgeoefend door de VROM-Inspectie, ondersteund door de waterleidingbedrijven. In situaties waar legionellosegevallen worden herleid tot een installatie waar de zorgplicht is verwaarloosd kan de eigenaar privaatrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor de schade.
Een andere vorm van toezicht ligt bij de gemeenten. Wanneer er een bouwvergunning wordt aangevraagd wordt het ontwerp van de leidingwaterinstallatie getoetst door Bouw- en woningtoezicht.
Het kan zijn dat de eigenaar van de leidingwaterinstallatie (meestal het bestuur) de kwaliteitsbewaking heeft overgedragen aan een exploitant of beheerder. Ook in dat geval blijft de eigenaar eindverantwoordelijk.

Instructie doorspoelen installatie
De bacterie die de ziekte veroorzaakt, bevindt zich in zeer kleine aantallen in de grond en in het (leiding)water, echter in zulke kleine aantallen dat de bacterie geen gevaar vormt. De legionellabacterie vormt pas een probleem als zij zich heeft kunnen vermenigvuldigen. Dit kan vooral gebeuren in water met een temperatuur tussen 25 en 55°C en als het water langere tijd stilstaat. Sterke doorstroming van water kan aangroei van de bacterie voorkomen. Als het water niet door het hele warmwatersysteem kan stromen, is het mogelijk dat het water blijft stilstaan in ‘dode’ hoeken. Omdat op deze plaatsen geen hoge temperatuur wordt bereikt, kan verdere groei plaatsvinden. Dit vormt een risico.

Bij bestaande watersystemen kan op een eenvoudige en relatief goedkope manier Legionella worden voorkomen en bestreden met het zogenaamde thermisch beheer:

• Spoel uw systeem wekelijks met warm water door. Met water van 60°C dient u 20 minuten te spoelen, met water van 65°C 10 minuten en bij 70°C is 5 minuten voldoende.
• In koudwatersystemen mag de watertemperatuur nooit hoger worden dan 25°C; de temperatuur moet bij voorkeur onder de 20°C blijven.
• Zet in een vakantieperiode de thermostaat van uw warmwaterinstallatie niet naar beneden. Handhaaf een temperatuur van tenminste 60°C.

Meer informatie
Kijk op www.legionellavraagbaak.nl