Als men besluit een accommodatie op te richten en/of te exploiteren, dan kan dit door het oprichten van vereniging of een stichting. In boek 2 van het Burgerlijk Wetboek zijn een aantal artikelen over deze bestuursvormen opgenomen. De vereniging met volledige rechtsbevoegdheid en de stichting worden bij notariële akte opgericht. Statuten moeten worden opgemaakt en inschrijving bij de Kamer van Koophandel is verplicht.
Voor verenigingen met beperkte rechtsbevoegdheid hoeft men niet naar de notaris, hoeft men geen statuten op te maken en heeft het geen nut om zich in te schrijven bij de Kamer van Koophandel. Deze verenigingsvorm komt bij accommodaties niet voor omdat de bestuursleden daarbij persoonlijk aansprakelijk zijn voor alle handelingen die zij ver¬richten en wordt daarom hierna niet meer behandeld. 

De notaris kan je in alle gevallen helpen bij het opstellen van de statuten en eventueel van het huishoudelijk reglement. Hij kan ook behulpzaam zijn bij het beantwoorden van uw vragen over andere juridische vragen met betrekking tot het bestuur en beheer van een gemeenschapsaccommodatie. Voor veel diensten zal de notaris betaald moeten worden. Voor ideële zaken willen sommige notarissen wel eens een speciaal tarief toepassen, informeer daar eerst naar.

Een vereniging wordt opgericht om met de leden voor een bepaald doel samen te werken. Het doel staat in de statuten en zal vaak zijn het bevorderen van de belangen van de leden. Alle gebruikers van een accommodatie tezamen vormen de algemene ledenvergadering. Een goed voorbeeld is de sportvereniging. In de statuten is tevens opgenomen wat de verplichtingen van de leden tegenover de vereniging zijn. De alge¬mene ledenvergadering dient een bestuur te benoemen.

Een stichting wordt opgericht om een vastgesteld doel te bereiken. De stichting mag geen leden hebben, zoals bij een vereniging. Een doel van de stichting is meestal het bevorderen van de belangen van derden. Voor een accommodatie houdt dit meestal in het ter beschikking stellen van zalen en bepaalde attributen voor activiteiten van de gebruikers. In de statuten van de stichting staat hoe de bestuurders worden benoemd.

Door de algemene ledenvergadering of de besturen kunnen commissies worden samengesteld. Sommige commissies zijn ad hoc terwijl andere blijvend kunnen bestaan. Voor een statutenwijziging kan bijvoorbeeld op ad hoc basis een commissie worden opgericht, waarin een aantal externe deskundigen zitting hebben. Het is ook denkbaar dat er een vaste commissie van advies en bijstand ter ondersteuning voor een bestuur is opgericht. De mogelijkheden van mandatering of delegatie van bevoegdheden en/of verantwoor¬delijkheden zullen in de statuten mogelijk moeten zijn gemaakt.

In de praktijk blijkt dat een accommodatie nagenoeg altijd wordt geëxploiteerd door een stichting. Het bestuur zal alles doen om de in de statuten opgenomen doelstelling te realiseren. Uiteraard zijn er een aantal juridische beperkingen van toepassing zoals de Horecawet, het Burgerlijk Wetboek, Milieuwetten, eventuele huurovereenkomsten etc.

Om het bestuur van een stichting een redelijke democratische inslag te geven, is het mogelijk dat in de statuten wordt opgenomen dat een deel van de bestuursleden betrokken moet zijn bij activiteiten of groeperingen in de accommodatie.
                                                                             Bevoegdheden en verantwoordelijkheden van besturen
Een aantal zaken met betrekking tot de interne organisatie van de vereniging of stichting kunnen nader geregeld worden in de statuten en het huishoudelijk reglement.
De notaris kan hierover adviseren, maar in veel gevallen heeft hij ook de neiging om zaken voor te schrijven die hij (persoonlijk of vanuit de broederschap van notarissen) wenselijk of on¬wen¬selijk vindt. Hier hoeft men niet altijd mee in te stemmen. Notarissen worden bijvoor¬beeld geadviseerd om niet mee te werken aan het oprichten van coöperatieve vere¬ni¬gingen, terwijl daar in een aantal gevallen duidelijke voordelen aan verbonden zijn. In een aantal gevallen kan men ook terecht bij advocaten om bepaalde zaken te laten rege¬len met betrekking tot verenigingen en stichtingen, zeker met betrekking tot contracten en overeenkomsten.

Verenigingen en stichtingen zijn rechtspersonen. Dat wil zeggen dat zij zelfstandig kunnen optreden en zelf rechten en verplichtingen hebben. Een vereniging (met volledige rechtsbevoegdheid) en een stichting bezitten beide volledige rechts¬bevoegdheid. Dit houdt in dat de bestuurders in principe niet privé aansprakelijk zijn voor wat ze namens de vereniging of stichting doen voorzover dat door bestuursbesluiten wordt verantwoord. Tevens is het mogelijk, mits dit uit de statuten blijkt, dat een stichting of vereniging registergoederen zoals een accommodatie in eigendom kan hebben. 

De interne bestuursorganisatie
Bij een vereniging is er sprake van een algemene ledenvergadering en een gekozen bestuur. Bij een stichting is enkel sprake van een bestuur. In de statuten en eventueel verder uitgewerkt in het huishoudelijk reglement staan opgenomen de taken, verplich¬tingen en bevoegdheden van de desbetreffende organen. In praktijk is er nagenoeg altijd sprake van een algemeen bestuur en een dagelijks bestuur. Daarnaast is het mogelijk één of meer bestuurscommissies en werkgroepen in te stellen.
Globale taakverdeling is dan:
- het algemeen bestuur neemt besluiten over het algemene beleid in de ruimste zin en stelt tevens de begroting en de rekening vast. Via regeling in de statuten bepaalt het algemeen bestuur wat de taken voor de overige organen zijn;
- het dagelijks bestuur, meestal bestaande uit een voorzitter, secretaris en penning¬meester, eventueel aangevuld met één of meer bestuursleden, zal in de regel de dagelijkse zaken regelen;
- een commissie heeft gedelegeerde bestuurstaken en eventueel bevoegd¬heden;
- werkgroepen van het bestuur hebben tot taak om bepaalde bestuurszaken voor te bereiden en eventueel uit te voeren (publiciteit, jubileum, etc.).

B.V. of Coöperatieve vereniging                  

Steeds vaker besluiten besturen van accommodaties om de organisatie te splitsen in twee afzonderlijke rechtspersonen. De exploitatie van de bar (en eventueel het gebouw) wordt dan ondergebracht in een b.v. of coöperatieve vereniging en de activiteiten blijven georganiseerd worden vanuit de stichting of vereniging.

De b.v. exploiteert de horecavoorziening en is daar verantwoordelijk voor.

Indien de accommodatie gebruikt wordt door een aantal zelfstandige organisaties en het beheer en de exploitatie gevoerd wordt door een gemeenschappelijke organisatie, dan kan men er voor kiezen om voor dit doel een coöperatieve vereniging op te richten.