Inleiding
Welzijnsaccommodaties bestaan in soorten en maten. Variërend van uitsluitend op het dorp, buurt of wijk gerichte centra, tot en met centra met een sociaal-cultureel programma dat het dorp, de buurt of de wijk ver overstijgt. Het goed beheren van welzijnsaccommodaties is belangrijk en niet eenvoudig. In de meeste gevallen wordt hiervoor een rechtsvorm (een vereniging of stichting) in het leven geroepen. In enkele gevallen een Besloten Vennootschap.
Het meest voorkomend type van beheer is die waarbij alles in één rechtspersoon is ondergebracht. Een splitsing komt er dan op neer dat er meerdere organisaties ontstaan. Bijvoorbeeld een organisatie die het gebouw met het horecagedeelte beheert en een organisatie die uitsluitend verantwoordelijk is voor het activiteitenaanbod.  

De belangrijkste redenen om te splitsen zijn:

1. Vergroten van de doelmatigheid:
Een situatie waarbij exploitatie en activiteiten in één rechtspersoon zijn ondergebracht kan vertroebelend werken. Zeker wanneer gekozen is voor een verenigingsvorm (maar ook een stichtingsbestuur waar veel gebruikers in zitten) kan leiden tot vermenging van belangen.
Bijvoorbeeld: activiteiten die veel geld in het laatje brengen doorkruisen het beleid om zoveel mogelijk gebruikers met verschillende interesses onderdak te bieden.
2. Scheiden van verantwoordelijkheden:
Als exploitatie van de accommodatie (inclusief het horecagedeelte) en het opzetten en uitvoeren van een activiteitenprogramma te veel verschillende verantwoordelijkheden met zich mee brengen.
3. Vergroten van de transparantie:
Als er een zuivere verantwoording van de besteding van de middelen wordt verlangd. Bijvoorbeeld door een gemeente die als voorwaarde stelt dat geen tekorten van gebouw/barexploitatie worden gedekt met activiteitensubsidies en omgekeerd. 

Werkwijze
Naast de al langer bestaande mogelijkheid om rechtspersonen samen te voegen (fusie) bestaat er sinds 1 februari 1998 ook de mogelijkheid om op eenvoudige manier een rechtspersoon te splitsen: de juridische splitsing.
Met genoemde wet is het mogelijk om in één rechtshandeling de splitsing van de rechtspersoon van een organisatie tot stand te brengen. Splitsing van een organisatie houdt in dat men het totaal van het vermogen, alsmede de daarbij behorende taken en bevoegdheden in twee of meerdere rechtspersonen onderbrengt.

De splitsing tussen bijvoorbeeld het beheer en exploitatie van het gebouw naast het apart uitvoeren en verantwoordelijk zijn voor het activiteitenaanbod in het gebouw kan tegenwoordig snel gebeuren. Voorheen was hiervoor nodig dat alle betrokken partijen, die een contract hadden met betrekking tot het beheer van de accommodatie of met betrekking tot de uitvoering van haar activiteiten, toestemming voor de splitsing moesten geven. Een tijdrovende en vaak ingewikkelde procedure.
Nu kunnen in één rechtshandeling contracten en de daaruit voortvloeiende activiteiten over meerdere rechtspersonen worden verdeeld. Het bestuur (bij een stichting) of de algemene ledenvergadering (bij de vereniging) neemt het besluit tot splitsing. De notaris verricht vervolgens de wettelijke handelingen op basis van dit besluit (Statuten en inschrijving van de nieuwe rechtspersoon, en zonodig opheffen van de oude rechtspersoon).

Vormen van splitsing
De splitsing van de rechtspersoon van een organisatie kent twee vormen:

1. De splitsing, waarbij de 'afsplitsende' rechtspersoon zelf ophoudt te bestaan. Dit noemt men juridisch de 'zuivere splitsing'. In dit geval worden er bijvoorbeeld twee nieuwe rechtspersonen opgericht. In de ene wordt het beheer en de exploitatie van het gebouw en in de ander de verantwoordelijkheid en uitvoering van het activiteitenaanbod in het gebouw ondergebracht.  Heeft men in de nieuwe rechtspersonen eenmaal goed orde op zaken gesteld dat kan de oude rechtspersoon worden opgeheven. Deze is immers zou men kunnen zeggen 'leeggehaald' voor wat betreft bevoegdheden en verantwoordelijkheden. 

Een voorbeeld waarbij ' zuivere splitsing' de organisatie van een accommodatie duidelijker maakt is de volgende:
Er is sprake is van een beheersconstructie in de vorm van een vereniging, waarin een vertegenwoordiging van de gebruikers van de accommodatie zitting heeft. In geval men besluit om de activiteiten onder te brengen in een nieuwe rechtspersoon, loopt men de kans te blijven zitten met een achterblijvende vereniging, die door het ontbreken van de combinatie tussen de activiteiten en exploitatie niet meer de juiste rechtsvorm is. 
In dat geval is het beter zowel voor de af te splitsen activiteiten, als voor de exploitatie minstens twee nieuwe rechtspersonen op te richten. Hierin kunnen de taken, bevoegdheden en de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheden opnieuw worden herschikt en versterkt.
 
Concreet zou dan kunnen worden gekozen voor een nieuwe vereniging, waarin de activiteiten zijn onder gebracht en waarin de leden / gebruikers in het bestuur zitting kunnen  nemen en een nieuwe stichting, waarin het stichtingsbestuur zich uitsluitend met de exploitatie van de accommodatie bezig houdt. Hiermee kan een aan ongewenste vermenging van belangen een einde worden gemaakt.

2. De splitsing, waarbij de 'afsplitsende' rechtspersoon zelf blijft voortbestaan. Zuiver juridisch spreekt men in dit geval van 'afsplitsing'. Deze constructie is denkbaar, wanneer betrekkelijk eenvoudig een scheiding kan worden aangebracht tussen de exploitatie van het gebouw en de activiteiten in de accommodatie.

Indien als beheersvorm voor de stichtingsvorm is gekozen en beheer en exploitatie van het gebouw en verantwoordelijkheid voor het activiteitenprogramma in het gebouw in een hand is genomen kan het na verloop van tijd gewenst zijn de verantwoordelijkheid voor de opzet en uitvoering van het  activiteitenprogramma daarvan af te splitsen. Hiervoor kan een nieuwe vereniging in het leven worden geroepen. In deze nieuwe vereniging kunnen de leden / gebruikers meepraten en beslissen over de activiteiten. Hiermee wordt het democratisch gehalte van de organisatie als geheel vergroot. De achterblijvende stichting kan zich vervolgens met behoud van haar statutaire bevoegdheden geheel richten op de exploitatie.

Apart moet in deze paragraaf aandacht aan de positie van het horecagedeelte in het totaal van de organisatie van een accommodatie worden geschonken. De specifieke verantwoordelijkheden in relatie tot de relevante vergunningen kunnen aanleiding zijn om tot splitsing van de organisatie over te gaan. Overigens moet hieraan worden toegevoegd dat hiervoor strikt genomen niet gesplitst hoeft te worden. Het horecagedeelte kan ook relatief eenvoudig van de rest van de exploitatie worden afgescheiden door als stichting of vereniging een pachtovereenkomst te sluiten met een beoogde uitbater.
 
Procedure van splitsing
De procedure voor het splitsen van een organisatie ziet er, zoals gezegd, betrekkelijk eenvoudig uit:

1. Het bestuur van de bestaande stichting of vereniging neemt op basis van duidelijke argumenten het besluit tot splitsing of afsplitsing.
2. Op basis van het besluit wordt een notaris bij de uitvoering betrokken
3. De notaris beschrijft, of het nu gaat om splitsing of afsplitsing, in de statuten voor de nieuwe rechtspersonen, waartoe de verantwoordelijkheden zich uit strekken.
4. De nieuwe rechtspersonen worden bij notariële ingeschreven in de registers, de oude rechtspersoon wordt 'doorgehaald'.
5. Ingeval de oude rechtspersoon na 'afsplitsing' blijft bestaan, wijzigt de notaris hiervan de statuten, zodat duidelijk wordt welke bevoegdheden zijn gebleven en welke niet.

Kosten
De notariskosten van een splitsing zijn afhankelijk van hoeveel nieuwe rechtspersonen er na de splitsing in het leven moeten worden geroepen. Wanneer men in de statuten nog speciale onderwerpen geregeld wil zien brengt dit voor de notaris extra werk met zich mee. Tarieven van notarissen vindt u op websites als www.notaristarieven.nl.